Yüce Allah, dünya hayatını imtihan için yaratmış ve insanı bu sınavın merkezine koymuştur. Mümin, karşılaştığı her zorluğu, Rabbi katında değerini artıran bir fırsat olarak görmelidir. Bu çalışmada, müminin imtihanlar karşısında benimsemesi gereken tavır, sadece Kur'an-ı Kerim ayetleri ve Peygamber Efendimiz (s.a.v.)'in sahih hadisleri referans alınarak detaylandırılacaktır.
1. İmtihanın Kaçınılmazlığı ve Hikmeti
Mümin, her şeyden önce hayatın bir imtihan olduğu gerçeğini kalben kabul etmelidir.
· "O, hanginizin daha güzel amel işleyeceğini sınamak için ölümü ve hayatı yaratandır. O, mutlak güç sahibidir, çok bağışlayandır." (Mülk Suresi, 2)
· "Andolsun ki sizi biraz korku, biraz açlık, mallardan, canlardan ve ürünlerden biraz eksiltmekle deneriz. Sabredenleri müjdele!" (Bakara Suresi, 155)
· "Yoksa siz, Allah, içinizden cihad edenleri ve sabredenleri belirlemeden cennete gireceğinizi mi sandınız?" (Âl-i İmrân Suresi, 142)
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bu gerçeği şu sözleriyle pekiştirir:
· "Mümin erkek ve mümin kadının; nefsinde, malında ve evladında bela ve musibete uğraması devam eder. Nihayet o, günahsız olarak Allah'a kavuşur." (Tirmizî)
2. Sabır: İmanın Mihveri
Sabır, imtihan karşısında mümini ayakta tutan temel erdemdir ve pasif bir katlanış değil, aktif bir direniştir.
· "Ey iman edenler! Sabır ve namaz ile Allah'tan yardım isteyin. Şüphesiz Allah, sabredenlerle beraberdir." (Bakara Suresi, 153)
· "Sabrettiğiniz takdirde, muhakkak ki bunun azmi (sonucu) büyüktür." (Âl-i İmrân Suresi, 186)
· "Onlar, başlarına bir musibet geldiğinde, 'Biz şüphesiz (her şeyimizle) Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz' derler." (Bakara Suresi, 156)
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) ise sabrın çeşitlerini ve karşılığını şöyle açıklar:
· "Sabır üç çeşittir: Musibet anında sabır, kullukta sabır, günahta sabır." (Beyhakî, Şu'abü'l-İman)
· "Sabır, ışığı (ya da ödülü) olan bir iman (parçası)dır." (Müslim)
· "Müminin işi ne kadar hayret vericidir! Zira onun her işi hayırdır. Bu, yalnız mümine mahsustur. Bir nimete kavuşsa şükreder, bu onun için hayırdır. Bir musibete uğrasa sabreder, bu da onun için hayırdır." (Müslim)
3. Tevekkül: Güven ve Teslimiyet
Sabır, Allah'a olan güven ve teslimiyet (tevekkül) ile anlam bulur. Mümin, sebeplere sarıldıktan sonra kalbini tamamen Allah'a bağlar.
· "Bir kere de karar verip azmettin mi, artık Allah'a tevekkül et. Şüphesiz Allah, tevekkül edenleri sever." (Âl-i İmrân Suresi, 159)
· "Kim Allah’a tevekkül ederse, O, ona yeter. Şüphesiz Allah, emrini yerine getirendir. Allah her şey için bir ölçü koymuştur." (Talâk Suresi, 3)
· "Müşrikler, onlara karşı bir topluluk getirdiğimizde, 'İşte bu, Allah'tan ve O'nun Rasulü'nden bize bir vaaddir. Allah ve Rasulü doğru söylemiştir' dediler. Bu (durum) onların sadece imanlarını ve teslimiyetlerini artırdı." (Ahzâb Suresi, 22)
4. Dua: Kulun Silahı
Dua, kulun aczini itiraf ederek Rabbine yönelmesi ve O'ndan yardım dilemesidir.
· "Kullarım, sana benden sorarlarsa, (söyle:) Muhakkak ki ben (onlara) çok yakınım. Bana dua ettiği zaman, dua edenin dileğine karşılık veririm. O halde onlar da bana karşılık versinler ve bana iman etsinler ki, doğru yolu bulmuş olsunlar." (Bakara Suresi, 186)
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şu duaları öğretmiştir:
· "Sıkıntı, keder, üzüntü ve hastalıktan Allah'a sığınırım." (Buhârî, Müslim)
· "Allah'ım! Senden afiyet isterim." (Tirmizî) Bu dua için, "Afiyet istediğin hiçbir şeye, sabretmekten daha üstün bir şey verilmemiştir" buyurmuştur. (Buhârî, Müslim)
5. İstiğfar ve Şükür: Denge Unsurları
Mümin, musibetleri günahlarına keffaret, nimetleri ise şükre vesile bilmelidir.
· "Başınıza gelen her musibet, kendi ellerinizle işledikleriniz yüzündendir. (Bununla beraber) Allah bir çoğunu da affeder." (Şûrâ Suresi, 30)
· "Eğer şükreder ve iman ederseniz, Allah size azabı ne yapacak (niye versin)? Allah şükrün karşılığını verendir, hakkıyla bilendir." (Nisâ Suresi, 147)
Peygamberimiz (s.a.v.) de şükrün önemini vurgular:
· "İman iki yarımdır. Yarısı sabır, yarısı şükürdür." (Beyhakî)
6. Musibetin Getirdiği Mükafatlar
Ayet ve hadisler, sabırla karşılanan imtihanın mümin için nasıl bir yükseliş olduğunu haber verir.
· "İşte onlara, Rablerinden salat ve rahmet vardır. İşte hidayete ermiş olanlar da onlardır." (Bakara Suresi, 157)
· "Andolsun, onları, bir fitne (imtihan) olarak (verdiklerimizle) sınadık. Sabredenlere muhakkak ecirleri eksiksiz ödenecektir." (Hac Suresi, 35)
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) buyurur ki:
· "Müslümana isabet eden hiçbir usanç, hastalık, keder, gam, eza ve üzüntü yoktur ki, Allah onun sebebiyle müminin günahlarından bir kısmını bağışlamış olmasın." (Buhârî, Müslim)
· "Kul, ulaşmak istediği bir dereceye (ameliyle) ulaşamayınca, Allah onun nefsinde veya malında veya evladında bir musibet verir ve sonra ona sabretme imkanı verir. Nihayet bu sayede onu, ulaşmak istediği o dereceye ulaştırır." (Ahmed b. Hanbel, Müsned)
Sonuç: "İnna Lillah" Şuuruyla Bir Ömür
Mümin, dünya hayatını "İnna lillahi ve inna ileyhi raciun" (Biz Allah'ın kullarıyız ve sonunda O'na döneceğiz) şuuruyla yaşar. Bu bilinç, onu imtihanlar karşısında metin, nimetler karşısında müteşekkir kılar. Ayet ve hadislerin işaret ettiği bu yol haritasını takip eden mümin, imtihanı bir yük değil, ebedi saadete götüren bir vesile bilir ve Rabbi katındaki o en güzel karşılığa (rü'yetullah ve cennet) nail olmak için sabırla, şükürle ve tevekkülle yoluna devam eder.
· "Ey huzur ve güvenliğe kavuşmuş nefis! Sen O'ndan hoşnut, O da senden hoşnut olarak Rabbine dön. (İyi) Kullarımın arasına gir. Cennetime gir." (Fecr Suresi, 27-30)