İslam ümmeti, inanç temelinde kurulmuş metafizik bir kardeşliktir. Bu makale, İslami kardeşliğin tüm boyutlarını, Kur'an ve Sünnet'te yer alan ilgili tüm temel nasları bir araya getirerek açıklamayı hedeflemektedir.
A) KUR'AN-I KERİM'DE KARDEŞLİK
1. Müminlerin Tanımı: Kardeşler
"Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşleriniz arasını düzeltin ve Allah’a karşı gelmekten sakının ki size merhamet edilsin." (El-Hucurât Suresi, 10. Ayet)
2. Kardeşliğin Temeli: Allah'ın İpi
"Hep birlikte Allah’ın ipine (Kur’an’a) sımsıkı sarılın, parçalanmayın. Allah’ın size olan nimetini hatırlayın: Hani siz birbirinize düşman idiniz de O, kalplerinizi birleştirmişti. İşte O’nun (bu) nimeti sayesinde kardeşler olmuştunuz." (Âl-i İmrân Suresi, 103. Ayet)
3. Kardeşliği Zedeleyen Yasaklar
"Ey iman edenler! Zannın bir çoğundan kaçının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin kusurunu araştırmayın. Biriniz diğerini arkasından çekiştirmesin. Biriniz, ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz! Öyleyse Allah’tan korkun. Şüphesiz Allah, tevbeyi çok kabul edendir, çok merhamet edendir." (El-Hucurât Suresi, 12. Ayet)
4. Salih Kulların Özelliği: Kardeşçe Sevgi
"Bizimle karşılaşmayı ummayanları da yeryüzünde büyüklenmek ve kötülük yapmak için bırakma. Ayetlerimiz onlara okunduğunda, 'eskilerin masalları' derler." (Bu ayet, kardeşlik ruhundan uzak olanların vasfını belirtir.) (El-Kasas Suresi, 4. Ayet'in zıddına, kardeşlik ruhu için şu ayet temeldir:)
"(Allah'ın rahmetinden dolayı) sen onlara yumuşak davrandın. Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, çevrenden dağılır giderlerdi. Öyleyse onları affet, bağışlanmaları için dua et, (yönetim) işinde onlara danış." (Âl-i İmrân Suresi, 159. Ayet)
5. Ensar ve Muhacir Örneği
"Daha önceden Medine’yi yurt edinmiş ve gönüllerine imanı yerleştirmiş olanlar (Ensar), kendilerine hicret edip gelenleri (Muhacirler) severler ve onlara verilenler karşısında içlerinde bir kıskançlık hissetmezler. Kendileri ihtiyaç içinde olsalar bile onları kendilerine tercih ederler. Kim nefsinin cimriliğinden korunursa, işte onlar kurtuluşa erenlerdir." (El-Haşr Suresi, 9. Ayet)
B) HADİS-İ ŞERİFLERDE KARDEŞLİK
1. Kardeşliğin Tanımı ve Hukuku
"Müslüman Müslüman'ın kardeşidir. Ona zulmetmez, onu (düşmana) teslim etmez. Kim (dünyalık bir ihtiyacını) giderirse, Allah da onun bir ihtiyacını giderir. Kim bir Müslüman'ı bir sıkıntıdan kurtarırsa, Allah da onu kıyamet günü sıkıntılarının birinden kurtarır. Kim bir Müslüman'ı(n kusurunu) örterse, Allah da Kıyamet günü onu(n kusurunu) örter." (Buhârî, Mezâlim, 3; Müslim, Birr, 58)
2. Bir Vücut Misali
"Müminler birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamet etmede ve birbirlerini korumada bir vücut gibidir. Vücudun bir uzvu hasta olduğu zaman, diğer uzuvlar da bu sebeple uykusuzluğa ve ateşli hastalığa tutulur." (Buhârî, Edeb, 27; Müslim, Birr, 66)
3. Kardeşliğin Temeli: Sevgi
"Nefsim kudret elinde olan Allah'a yemin ederim ki, iman etmedikçe cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe de (gerçek manada) iman etmiş olamazsınız." (Müslim, Îmân, 93)
4. Kardeşine Yardım Etmek
"Bir Müslüman'ın, din kardeşinin ihtiyacını gidermesi, kendisi için bir sadakadır." (Tirmizî, Birr, 19)
"Kim bir Mü'mine dünyada bir sıkıntıyı giderirse, Allah da Kıyamet günü onun sıkıntılarından birini giderir." (Müslim, Birr, 58)
5. Kardeşlik Hukukuna Riayet
"Müslüman kardeşine pazarlık yaptığın bir malı, onun başka bir alıcı ile pazarlık yapmasından hoşlanmadığın halde, pazarlığın üzerine pazarlık yapmak helal olmaz." (Müslim, Büyû', 8)
"Kişiye, Müslüman kardeşini hor görmesi, kötülük olarak yeter." (Müslim, Birr, 32)
6. Kardeşliği Bozan Haller: Kin ve Dargınlık
"Bir Müslüman'ın diğer Müslüman'a üç günden fazla dargın durması helal olmaz." (Buhârî, Edeb, 57)
"Her Cuma gecesi (veya günü) insanoğlunun amelleri Allah’a arz olunur. Ancak birbirine kin ve düşmanlık besleyenlerin amelleri, barışıncaya kadar kabul edilmez." (Mâlik, Muvatta', Husnü'l-Hulk, 4)
7. Kardeşini Sevmenin Alameti
"Sizden biriniz, kendisi için sevip istediği bir şeyi, din kardeşi için de sevip istemedikçe (kâmil manada) iman etmiş olamaz." (Buhârî, Îmân, 7; Müslim, Îmân, 71)
8. Cennetle Müjdelenen Davranış: Allah İçin Sevmek
"Allah Teâlâ Kıyamet gününde: 'Benim için birbirlerini sevenler nerede? Bugün onları Arşım'ın gölgesinde gölgelendireceğim. Bugün sadece benim gölgem vardır.' buyurur." (Müslim, Birr, 43)
SONUÇ:
Görüldüğü üzere, İslam'da kardeşlik;
· Ayetlerle "Müminler ancak kardeştir" hükmüyle tesis edilmiş,
· Hadislerle bir vücut misaliyle somutlaştırılmış,
· Karşılıklı sevgi, merhamet, yardımlaşma ve fedakarlık ile beslenmesi emredilmiş,
· Gıybet, kusur araştırma, kin ve dargınlık gibi her türlü davranışla zedelenmesi yasaklanmış,
· Ve nihayetinde bu bağın Allah'ın rızası ve cennet vaadi ile taçlandırıldığı kutsal ve dokunulmaz bir bağdır.