Kum kedisi, Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Güneybatı Asya'nın çöl bölgelerinde yaşayan ve çöl koşullarına özel uyumlarıyla öne çıkan küçük bir kedi türü olarak biliniyor. Gece aktif olması, küçük yapısı ve insanlardan uzak durması nedeniyle doğada görülmesi oldukça zor.
Tunus'taki son doğrulanmış bilimsel kayıtların 1887 ve 1935 yıllarına dayandığı, ayrıca 1922'de Gafsa'da bulunan eksik bir kafatasının Paris'teki Ulusal Doğa Tarihi Müzesi'nde korunduğu belirtildi. Bu tarihlerden sonra türün ülkedeki varlığına ilişkin doğrulanmış yeni bir bilimsel kayıt yayımlanmadı.
Bir tuzağa yakalandı, görüntüsü kanıt oldu
Araştırmaya konu olan önemli görüntü, 24 Aralık 2020'de Tunus'un güneybatısındaki Racim Matuk bölgesinde ortaya çıktı. Bir bölge sakininin tavşan yakalamak amacıyla kurduğu tuzağa kum kedisi yakalandı.
O sırada bölgede bulunan Tunuslu doğa aktivisti Velid Alavi, hayvanı cep telefonuyla görüntüledi. Daha sonra serbest bırakılan kum kedisine ait bu görüntü, Güney Afrika'daki Sol Plaatje Üniversitesi'nden doktora sonrası araştırmacı Firas Haydar'ın yürüttüğü çalışmada kanıt olarak kullanıldı.
Mammalia dergisinde yayımlanan araştırmada, görüntünün yanı sıra bölgede yapılan saha gözlemleri ve yerel halkla gerçekleştirilen 10 yarı yapılandırılmış görüşmeden de yararlanıldı. Görüşmelerde özellikle çöl bölgelerinde düzenli olarak bulunan avcılar ve deve çobanlarının gözlemleri değerlendirildi.
Araştırmacılar, elde edilen bulguların kum kedisinin Tunus'un güneybatısında yaşamını sürdürdüğünü gösterdiğini belirtti.
Çölün farklı alanlarında yaşıyor
Araştırmaya göre kum kedisinin Tunus'un güneybatısında iki temel çöl habitatında bulunduğuna dair bulgular elde edildi. Bunların ilki Racim Matuk ve Bir Tavil gibi kumlu çöl alanları, diğeri ise Bir Ahmed ve Bin Kıluf gibi kumla kayalık yapıların bir arada bulunduğu bölgeler.
Araştırmacılar, bu alanlarda kuraklığa dayanıklı bitkiler arasında ılgın, pelin, retam ve rems türlerinin bulunduğunu ve bunların kum kedisinin yaşam alanlarıyla ilişkili çöl bitki örtüsünü oluşturduğunu belirtti.
Bulgular, türün yalnızca açık kum tepelerinde değil, farklı toprak ve arazi yapılarının bulunduğu çöl ortamlarında da yaşayabildiğine işaret ediyor.
Türün korunması için yeni araştırmalar öneriliyor
Araştırmacılara göre kum kedisinin yeniden kayıtlara girmesi, türün geleceğinin güvence altına alındığı anlamına gelmiyor. Güneybatı Tunus'un kum kedisi açısından önemli bir yaşam alanı olduğunun ortaya konulması, bölgede koruma çalışmalarının artırılmasını gerektiriyor.
Bu kapsamda yerel halk ve yaban hayatı kurumlarıyla birlikte çalışılarak yeni gözlemlerin kayıt altına alınması, hayvanların tuzaklara yakalanmasının önlenmesi ve kum kedilerinin ticaret ya da evcil hayvan amacıyla avlanmasının engellenmesi öneriliyor.
Araştırmacılar ayrıca uygun yaşam alanlarında fotokapanlar ve gece saha taramaları kullanılarak sistematik çalışmalar yapılmasını, Tunus'un diğer bölgeleri ile Libya ve Kuzey Afrika'nın farklı kesimlerinde de benzer araştırmalar yürütülmesini istiyor.